Door een psychologisch onderzoek kan een beter beeld gekregen worden van je sterke maar ook van je zwakkere kanten. Het kan dienen om een beter inzicht in de capaciteiten en in de persoonlijkheid te verkrijgen. Een psychologisch onderzoek op zichzelf kan al veel inzicht geven hoe je als persoon in elkaar zit en waarom je op een bepaalde manier reageert. Jezelf beter kunnen begrijpen is een begin.

Verder kan een onderzoek zeer nuttig zijn alvorens een therapie te beginnen. Uit het onderzoek komt naar voren hoe de persoonlijkheidsstructuur van iemand is opgebouwd, hetgeen belangrijk is voor het uitzoeken van de soort therapeutische technieken die optimaal voor jou zijn. Ook kunnen uit een onderzoek werkpunten, doelen en thema’s naar voren komen waar aan gewerkt kan worden in de behandeling.

In de psychologische praktijk wordt gewerkt met de intelligentie test: de WAIS-III (de Wechsel Adult Intelligencence Scale - derde editie). Dit is een test die gedaan kan worden bij personen vanaf 16 jaar oud. Dit is een recentelijk uitgekomen versie van de WAIS (in Nederland in 2001), die in vrijwel alle reguliere instellingen wordt gebruikt. Met behulp van deze test is het mogelijk om met een vrij grote mate van betrouwbaarheid het IQ te meten. Deze test bestaat uit 14 verschillende onderdelen die allen een bepaalde cognitieve vaardigheid onderzoeken, die tezamen het algemene intelligentieniveau van een individu weerspiegelen. Sommige taken vereisen een abstract redeneervermogen, terwijl andere een beroep doen op perceptuele of verbale vaardigheden, geheugen en verwerkingssnelheid. Aan deze vaardigheden wordt in onze samenleving een bepaalde waarde toegekend en zijn gerelateerd aan gedrag dat over het algemeen als intelligent handelen wordt gezien. Geen van een subtest is echter ontwikkeld om het hele spectrum van cognitieve vaardigheden vast te stellen. De verschillende deelvaardigheden die gemeten worden, zijn bij de meeste mensen niet altijd in dezelfde mate ontwikkeld. Ervaring heeft geleerd dat de scores van de meeste mensen getypeerd worden door pieken en dalen, wat erop wijst dat intellectuele vaardigheden zich op verschillende manieren ontwikkelen en resulteren in uiteenlopende profielen van sterke en zwakke punten van het cognitief functioneren.

Voor kinderen en jeugdigen van 6 – 16 jaar is de WISC-III, die vanaf maart/ april 2002 leverbaar in Nederland zal zijn. Deze test is vergelijkbaar met eerder beschreven test.

Daarnaast kunnen indien nodig aanvullende specifieke testen worden afgenomen als speciale geheugen taken (zowel verbaal als visueel), aandacht en concentratie taken.

Voor het onderzoeken van de persoonlijkheid wordt o.a. gewerkt met een aantal verschillende vragenlijsten. De meest uitgebreide en omvattende vragenlijst die vanaf 16-jarige leeftijd gebruikt kan worden, is de MMPI (Minnesota Multiphasic Personality Inventory). Aan de hand van deze vragenlijst, welke 567 vragen bevat, kan een gedegen sterkte en zwakte analyse van de persoonlijkheid worden gemaakt. Met behulp van een aantal andere, meer specifieke, kortere vragenlijsten kunnen de probleemgebieden nader onderzocht worden. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van minder inzichtelijk testmateriaal (projectief materiaal), om de zaken die minder aan de oppervlakte liggen naar boven te halen. Hierbij wordt o.a. gebruikt gemaakt van de Columbus (bij kinderen) en de Thematic Apperception Test (bij volwassenen), tekeningen en zinaanvultesten.