De reacties van mensen zodra zij het wordt hypnose horen, is wisselend. De meeste denken dat ze in een toestand komt waarbij ze geheel aan de hypnotherapeut bent overgeleverd en vinden het een eng idee. Dit misverstand is waarschijnlijk in het leven geroepen doordat in de media, op tv een hypnotiseur een soort performer is die er een leuke show van wil maken. Hij gebruikt hiervoor zeer suggestibele vrijwilligers (80% van de mensen is gemiddeld hypnotiseerbaar, 10 % is moeilijk en 10% is zeer gemakkelijk hypnotiseerbaar), die gemotiveerd zijn om plezier te hebben door gek te doen. Toneel hypnose heeft niets te maken met de hypnose die wordt aangewend als middel in therapie.

Hypnose is op zichzelf geen therapie, maar is een hulpmiddel bij psychotherapie. Tijdens de hypnose blijf je alert en bewust. Je verliest geen controle, maar krijgt juist extra controle over jezelf. Als het nodig is, kun je direct terugkomen in je ‘normale’ manier van denken. Hypnose kan iemand niet dwingen om iets te zeggen of te doen wat hij niet wilt zeggen of doen. Wel is het zo dat je onder invloed van hypnose bepaalde remmingen wat kan laten vieren als je dat wilt, en daardoor makkelijker dingen kan zeggen, die je daarvoor niet goed durfde te zeggen. Therapeutisch kan dat soms nuttig zijn.

In een hypnotische sessie is het vaak moeilijk te bepalen wat werkelijkheid is en wat fantasie. In therapie is dat onderscheid in wezen secundair, omdat het gaat om de overtuigingen en de daarbij behorende emoties in het onbewuste.

In het begin van de hypnotherapiesessie breng je jezelf, met behulp van door de therapeut aangereikte technieken, in een meer ontspannen toestand. In deze ‘toestand van veranderd bewustzijn’ die ook wel eens ‘trance’ genoemd wordt, ben je meer in contact met jouw gevoel en ben je minder aan het denken en aan het analyseren. In deze trance-toestand ben je sterk op je eigen binnenwereld gericht, gevoelig voor suggesties van de therapeut, en minder gevoelig voor invloeden van buitenaf. Door middel van hypnose is het mogelijk om pijn minder te voelen, om weer het kind te beleven dat je vroeger was en om de mogelijkheid te zien van iets dat daarvoor onmogelijk leek.

Inzicht krijgen en het uiten van emoties is belangrijk in een sessie. De lading van de emotie uiten is nodig, inzicht krijgen waarom de emoties (met eventuele overtuigingen) zijn ontstaan, is belangrijk en het weer kunnen loslaten is essentieel. Uiteindelijk komt de oplossing uit jezelf, de therapeut geeft slechts handvaten opdat jij tot inzicht kan komen.

Een hypnotherapiesessie duurt gemiddeld 1½ uur. Soms is het nodig nog eens terug te komen op een eerder aspect, het is dan niet mogelijk alles in 1 sessie te doen. Ook is het soms nodig dat verschillende aspecten van de emoties verschillende keren aan de orde moeten komen.

Psychische afweermechanismen zijn ervoor bedoeld ons te beschermen tegen angsten en nare herinneringen. Ze zijn net zo belangrijk en natuurlijk als de afweersystemen van het lichaam. Ze zorgen ervoor dat wij niet de hele dag hoeven te leven onder psychisch ongemak, veroorzaakt door angsten, innerlijke conflicten en conflicten met andere mensen. Psychische afweer zorgt ervoor dat onze persoonlijkheid in evenwicht blijft, zoals fysieke afweer het lichaam gezond houdt. Maar zoals het fysieke immuunsysteem ziekelijke reacties kan ontwikkelen als allergieën, kan ook het psychische immuunsysteem zich verkeerd ontwikkelen en de aanpassing verstoren. Dit gebeurt vooral als iemand door niet verwerkte traumatische gebeurtenissen, psychisch zeer zwak in zijn schoenen staat. De neurotische mens is dusdanig uit zijn evenwicht dat hij overmatig veel gebruik moet maken van afweermechanismen. Soms kost dat zoveel energie dat hij tot vrijwel niets anders meer in staat is. Zich afweren kan voor zulke mensen zelfs een levenstijl worden. De persoonlijkheid is dan één en al afweer om de overweldigende angst te onderdrukken.

Overlevingsstrategieën of afweermechanismen spelen in de psychotherapie een hele belangrijke rol. We kunnen wel stellen dat ze bij vrijwel alle psychische problemen een centraal thema vormen. Als iemand in het verleden emotionele en/ of fysieke pijn heeft moeten meemaken, heeft hij een of meerdere strategieën ontwikkeld om te proberen de pijn draaglijk te maken. Als zo iemand later in therapie gaat, zit hij vaak met een dubbel probleem: hij lijdt onder de niet verwerkte pijn uit het verleden en zijn functioneren wordt belemmerd door de afweermechanismen die hij ontwikkeld heeft om de pijn te trotseren.

Dissociatie is een afweermechanisme waarbij je je gevoelens wegdrukt om de pijn en emotionele lading niet meer te hoeven voelen. Als een kind bijvoorbeeld door zijn ouders emotioneel mishandeld is en ontdekt dat een gedissocieerd bewustzijn verlichting van de pijn geeft, zou deze gedissocieerde toestand later tijdens intieme relaties problemen kunnen veroorzaken. Hij zou moeite kunnen hebben zich met vertrouwen te verbinden en voortdurend op een ‘afstandje’ naar zichzelf en zijn partner blijven kijken. In zijn hart wil hij dolgraag op een dieper niveau intiemer zijn met zijn partner, maar onbewuste angst voor emotionele pijn houdt de dissociatie in stand. De dissociatie, die vroeger zijn bescherming was, wordt nu een belemmering.

Als iemand in zijn of haar jeugd op wat voor manier ook is afgeraakt van zijn of haar kern, ware ik, is het nodig innerlijk kind werk te doen. Tijdens de opvoeding in de eerste jaren is een kind erg suggestibel, gevoelig voor invloeden uit de omgeving en afhankelijk van reacties en gedragingen van ouders.

Als kind kan je nog geen verschil maken tussen jezelf en de omgeving; de omgeving ben je ook zelf. Bijvoorbeeld door niet voldoende aandacht, of niet op de juiste manier aandacht te krijgen, kan je een gevoel ontwikkelen dat je jezelf niet de moeite waard vindt. Je komt dan met dit gevoel in therapie en door in regressie te gaan, kom je bijvoorbeeld bij het feit dat je te weinig aandacht kreeg. Door regressie te doen, komt je te weten wat je niet hebt gehad of wat je voor besluiten hebt genomen door situaties die je hebt meegemaakt.

In elke volwassene zit dus een klein meisje of jongetje wat gehoord wil worden, wat misschien nooit die warmte en / of steun en veiligheid van zijn moeder heeft ontvangen, of een klein kind, wat na een voor hem traumatische gebeurtenis te hebben meegemaakt, niet de opvang krijgt, die hij nodig heeft.